Fiyat mı konuşuyoruz, geleceği mi?

OSMAN ÇAKMAK

Karadeniz’de yine aynı tartışma:

“Kaç lira olacak?”

Oysa mesele artık fiyat değil.

Mesele, oyunu kimin kurduğu.

Son günlerde CHP’nin Gölge Tarım Bakanı Sencer Solakoğlu’nun Ordu’daki açıklamaları tartışma yarattı. Özellikle iki başlık dikkat çekti:

“Ferrero’ya rakip olmaya gerek yok.”

“ABD borsası 1.7 dolardan açtı.”

Bu iki cümle, fındık tartışmasının kalbine dokunuyor. Ama aynı zamanda ciddi bir stratejik ve teknik sorgulamayı da zorunlu kılıyor.

ABD’de 1.7 Dolar Gerçek mi?

Önce teknik konu.

ABD’de fındık, buğday veya mısır gibi organize bir emtia borsasında işlem gören bir ürün değil. Resmi bir “hazelnut exchange price” yok.

Yani

( “Fındığın borsada oluşan resmi işlem fiyatı” veya daha sade haliyle:

“Fındık borsa fiyatı”)

ABD piyasasında fiyat oluşumu büyük ölçüde şu yapı üzerinden gerçekleşiyor:

George Packing Company

Oregon’daki üretim ve pazarlamanın büyük bölümünü yöneten entegre bir yapı.

2024 sezonunda açıklanan fiyatlar:

Eylül döneminde yaklaşık 2.20 $/lb civarında

Sezon içi güncellemelerle bazı kalitelerde 4.40 $/lb seviyeleri

ABD sistemi pound (lb) bazlıdır, kilogram bazlı değil. Yani

Libre olarak geçer.

Ancak günlük kullanımda genellikle:

Pound (Amerikan/İngiliz ağırlık birimi) denir.

1 pound (lb) = 0,453592 kilogram

Yani yaklaşık 454 gram.

Bu yüzden ABD fiyatlarını doğru yorumlamak için önce pound’u kiloya çevirmek gerekir.

1.7 dolar/kg gibi bir rakam:

ABD üretim maliyetinin altında

Oregon üreticisinin bahçeye girmeyeceği seviyede

Dolayısıyla “ABD borsası 1.7 dolardan açtı” ifadesi teknik olarak doğru değildir.

Ya yanlış aktarılmış bir veri, ya da farklı bir referansın hatalı yorumudur.

Fındık gibi stratejik bir üründe veri, slogandan daha önemlidir.

“Ferrero’ya Rakip Olmayalım” Meselesi

Ferrero

Dünya fındık tüketiminin en büyük oyuncularından biri.

Burada iki ayrı bakış var:

 Gerçekçi taraf:

Ferrero’nun ölçeğinde bir markayla aynı segmentte yarışmak kolay değil.

Tehlikeli taraf:

“Rakip olmayalım” yaklaşımı uzun vadede Türkiye’yi sadece ham madde tedarikçisi konumuna sabitleyebilir.

Rakip olmak illa Nutella üretmek değildir.

Ama katma değere ortak olmak zorundasın.

Aksi halde:

Sen üretirsin,

Başkası işler,

Başkası markalar,

Başkası kazanır.

Ve sen her yıl “kaç TL olacak?” diye beklersin.

“Fındık Antep Fıstığının Yolunda” mı?

Antep fıstığı örneği doğru bir uyarıdır.

ABD, büyük plantasyonlar ve mekanizasyonla dünya liderliğini ele geçirdi.

Ama unutulmamalı:

Fındıkta Türkiye hâlâ %65–70 üretim payına sahip.

Henüz kontrol kaybedilmiş değil.

Risk var mı?

Evet.

Ama mesele panik değil, organizasyon.

Asıl Sorun: Fiyat Değil, Yapı

Türkiye’de tartışma hep şu eksende:

“Fiyatı alıcı mı belirliyor, satıcı mı?”

Oysa dünyada fiyat:

Ölçekle,

Sözleşmeyle,

Finansman gücüyle,

Entegre yapıyla belirlenir.

ABD modelinin gücü fiyat açıklamak değil, organizasyon kurmaktır.

Türkiye’de ise:

Küçük ve parçalı arazi

Hasat sonrası nakit ihtiyacı

Zayıf kooperatif yapısı

Sorun buradadır.

“Rakip olmayalım” değil,

“Akıllı rakip olalım” olmalı.

Devletten destek beklemek kadar,

özel sektörün entegre yatırım yapması da şart.

Türkiye:

Sadece kabuklu satarsa zayıf kalır.

İşler, markalar, sözleşmeli satar ve veri üretirse güçlenir.

Fındık elden gidiyor mu?

Hayır.

Ama oyun değişiyor.

Eğer biz:

Sadece fiyat konuşur,

Yapıyı kurmaz,

Katma değeri dışarıya bırakır,

Veriyi yönetmezsek…

O zaman bir gün gerçekten 80 TL tartışır hale geliriz.

Fındığın kaderi bahçede değil.

Masada yazılıyor.

Ve o masada güçlü olan, üretim miktarı değil;

organizasyon gücüdür.