Osman Çakmak
Türkiye dünyanın fındık ambarı mı? Evet. Ama artık bu unvan, dev bir anı levhası gibi: geçmişin onur nişanı, bugünün yükü.
Her sene aynı senaryo: Karadeniz’in dağlık bahçelerinde 500 binden fazla üretici, engebeli arazilerde belini bükerek hasada koşar. Bütün gözler TMO, ya döner, açıklanacak iyi bir fiyat için gözleri yol gözler, fiyatın açıklanmasından sonra ise ne zaman alım yapacak, hangi şartlarda alım yapacağını tartışır. İhracatçılar sessiz, tüccar spekülatif. Üretici yıl boyu mücadele eder, sonunda eline geçen ya borcuna yetmez ya kendine,
Oysa fındık, bu ülkenin döviz kapısıdır. Yıllık 2 milyar doları aşan ihracat gelirine rağmen üretici hâlâ belirsizliğin, plansızlığın kurbanı. Çünkü Türkiye’de fındık sadece tarım ürünü değil, aynı zamanda siyasi bir araç. Seçimden önce fiyatlar açıklanır, TMO devreye girer, ürünü alır. Hasat sonrası piyasada rekolte , fiyat gürültüsü başlar. Rekolteler, fiyat tartışmaların her yıl aynı olan döngü yeniden başlar.
2024 yılı bu anlamda çarpıcı bir kırılma yılı. Çünkü ilk kez ciddi iklimsel hasarla (don) ve zararlıyla (kahverengi kokarca) karşı karşıyayız. Devlet geç de olsa biyolojik mücadeleye adım attı ama 500 bin üreticiyi tek elde koordine etmek kolay mı? Değil. Hele ki bu üreticilerin çoğu yaşlı, küçük arazi sahibi ve teknolojiden uzakken…
Üretim tahminleri 750 bin tonlardan bir anda 609 bin tona düştü. Bu da fiyatlara fırlama etkisi yarattı. Ama üretici bu yükselişten ne kadar fayda gördü? TL bazında masraflar artarken, dolar bazındaki gelir yükselmeye devam etti. Fakat iç piyasada ise dolar, baskısı ayrı bir tartışma konusu oldu. . Örneğin Ekonomik program gereği döviz kuru sabit tutulurken, gübreden ilaca her şey ithal.
Gelelim şişirilmiş Şili, ABD ve Gürcistan , İtalya gibi bize rakip olan ülkelerdeki rekolte tesbitine, kaç yıldır bu ülkelerde planlı yeni dikim alanları, modern tesisler, devlet destekli AR-GE yatırımları ile bizim fındıktaki gücümüzün elimizden alınabileceğini anlatılması dinliyoruz bilinmez lakin bizimle ilgili bir gerçek var ki o da Trabzon ,Ordu,Giresun gibi bölgelerde fındık bahçelerinin yavaş yavaş beton ziyniyetinin şimdilerde eline geçmiş gibi,fındık bahçeleri özellikle önceleri şehire yakın yerlerde yapılıyordu artık köylerde ilçelerde inşaata, konuta, açılıyor olmasını göz artı etmememiz lazım.
Türkiye, 75’lerden 65’lere düşen payına rağmen hâlâ dünya fiyatlarını belirliyor. Ama bu, “mutlak liderlik”ten değil, “sistemsel hantallık”tan kaynaklanıyor. Çünkü üretici artık fındıkla geçinemiyor. Ve fındığın kaderi, kışta düşen sıcaklığa ya da bir böceğin istilasına bağlı hale geldi.
Artık karar zamanı:
Fındık, bu ülkenin stratejik tarım ürünü mü? Yoksa kaderine terk edilmiş, döviz gelsin diye sömürülen bir hatıra mı?
Eğer ilkiyse, artık laf değil, ciddi reform zamanı. Yok eğer ikincisiyse, geçmiş olsun. Fındığın kabuğu çatladı. İçini kurtlar çoktan yedi bile…
sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
