Dünya nasıl kalkınıyor?

ERMUKAN ŞENGEZER >> Yapılan araştırmalar bir ülkede kalkınmayı sağlayan ana etkenlerin makine, donanım, altyapı, öğretim, eğitim ve teknoloji yatırımlarındaki süreklilik olduğunu gösteriyor. Bu konuda fikir birliği olmakla beraber, yatırımların hangi nedenlerle süreklilik kazandığı ve yüksek bir düzeyde oluştuğu konusunda çok farklı yaklaşımlar ve yorumlar var.

Geçen yıllarda ABD’de hâkim görüş; yatırımlara vergi indirimleri sağlanması, eğitim, altyapı ve teknolojik gelişmelere ağırlık verilmesinin en etkin yol olduğu yönünde oluştu. Buna ek olarak, insan sermayesi olarak isimlendirilebilecek eğitilmiş emeğin ve yükseltilmiş insan kalitesinin, hızla değişen teknolojinin daha hızlı özümsenmesine olanak sağlayarak, kalkınmayı hızlandırmada önemli bir rol oynadığı kabul edildi.

Bu iki yaklaşımın sentezinden; yatırım, altyapı ve eğitime vergi indirimi getirilmesinin etkin bir kalkınma politikası aracı olduğu ve böylece yatırıma dönüşmek koşulu ile vergiden vazgeçmenin devlet için bir kayıp oluşturmayacağı görüşüne varılıyor.

Yüksek vergi oranlarına sahip ülkelerin daha düşük kalkınma hızına sahip olduklarının görülmesi bu görüşü destekliyor.

Diğer OECD ülkelerindeki görüşler ise ABD yaklaşımından farklı. Bu ülkelerdeki hâkim görüşe göre yüksek enflasyon, yatırımı yavaşlatan en önemli faktördür. Enflasyon nasıl piyasanın etkin çalışmasını engelliyorsa, ulusal ve uluslararası ticaretin işlemesini de aynı şekilde olumsuz yönde etkiliyor.

Böylece çoğunluğu Avrupalı olan OECD ekonomistleri, yatırımları, verimliliği ve bu yolla uzun dönemli gelişme hızını arttıran en önemli faktörün fiyat istikrarı olduğunu savunmakta, yüzde 3-4’ü aşmayacak bir enflasyonu uzun vadede hızlı bir gelişmenin garantisi olarak görüyorlar.

Ayrıca bürokrasinin de kalkınmanın önündeki önemli engellerden birisi olduğuna inanılıyor. Özetle öncelik, firmaların ileriyi rahat görerek yatırım yapmaları ve çalışabilmeleri için piyasaların iyi çalışmasına veriliyor.

Uzman görüşleri bu yönde olmakla birlikte kalkınma stratejisini ve kalkınmaya yönelik politikaları belirleyen hükümetlerdir ve onların bakış açıları ise genellikle ?ve ne yazık ki- sadece etkinlikle sınırlı değildir.

Hükümetler çoğunlukla kısa vadede ve kendi iktidar dönemlerinde gelir artışı sağlayacak politikaları uygulama ve bu amaca yönelik harcamalara girişme eğilimindedirler. Bu tür harcamalar enflasyonu arttırdığı için ekonomi yazınında söz konusu uygulamaları, politikaları ve dolayısı ile enflasyonu kontrol altına alabilecek tek kuruluş olan Merkez Bankalarının Bağımsızlığı ve hükümetlerin etki alanı dışına çıkarılmasının başarılı bir kalkınma politikası için hayati önem taşıdığı kabul ediliyor.

Çoğu Asya kaplanlarınca uygulanan Japon stili kalkınma stratejilerinin ise Avrupa ve Kuzey Amerika politikalarından tamamen farklı olduğunu görüyoruz. Bu ülkeler, piyasa güçlerinin kamu müdahalesi olmadan tek başlarına hızlı ve sağlıklı bir kalkınma sağlamaya yetmeyeceğini bu nedenle kalkınmanın kamu müdahalesi ile yönlendirilmesinin gerekli olduğuna inanıyorlar.

Geçmişte diğer ülkelerin ve özellikle IMF?nin bu yaklaşımı görmezlikten gelmesi, bu görüşlerin IMF?nin savunduğu ?Tek yol piyasa ekonomisi sinyalleridir piyasa her şeyi çözümler? şeklindeki görüşünün bu yaklaşımla çelişmesinden kaynaklanıyor. Kendileri müdahaleci bir sisteme sahip olmalarına rağmen Japonlar çoğu kez dışarıya karşı serbest rekabetten yana görünüyorlar. Japonlar ekonomik politika olarak sübvansiyonların kesilmesine, para arzının ciddi bir şekilde kontrolüne, paranın konvertibilitesinin sağlanmasına, piyasanın çalışmasını güçleştiren faktörlerin elimine edilmesine ve fiyatlara müdahale etmemeğe olumlu bakmakla birlikte, kalkınmakta olan ülkelerin uluslararası kuruluşların ileri sürdüğü gibi sadece fiyat sinyallerini takip ederek kalkınabileceklerine inanmalarını büyük bir hata olarak görüyorlar.

Japonya yanında diğer Asya kaplanlarının geçmişte gösterdikleri ve son olarak da Çin’in göstermekte olduğu hızlı kalkınmanın temelinde Kamu Müdahaleleri ve Ulusal Stratejilerin yatması bu görüşü doğrular nitelikte gözlemlerdir.

Tüm bu bulgular; sanayinin ve kalkınmanın yönlendirilmesinin zararlı olduğu konusundaki fikirleri değiştirdi ve kalkınma teorisi yeniden gözden geçirilmeye başlandı.

Sonuç olarak tasarrufların artarak uluslararası rekabet gücü olan yatırımlara yönelmesi ile mevcut işletmelerin rekabet güçlerini ve verimliliklerini arttıracak strateji ve politika uygulamalarının ekonomik kalkınmayı sağlama yolundaki temel etkenler olduğu ve her ülkenin bu yönde uzun vadeli ve tutarlı strateji oluşturularak buna uygun uygulamalar geliştirmesinin gerektiği anlaşıldı.