TMO’nun Levant kalite fındık alım fiyatı 2017’den 2025’e kâğıt üstünde çok sert artmış

OSMAN ÇAKMAK

TMO’nun Levant kalite fındık alım fiyatı 2017’den 2025’e kâğıt üstünde çok sert artmış.

2017’de 10 TL/kg olan fiyat, 2025’te 195 TL/kg olmuş. Yani TL olarak bakınca fiyat yaklaşık 19,5 katına çıkmış. İlk bakışta “fındık fiyatı uçmuş” denir. Ama dosya özellikle şunu anlatıyor: Sadece TL’ye bakmak yetmez; enflasyon ve dolar etkisini de hesaba katmak lazım. Kaynak

Dosyanın en önemli tarafı, fiyatı üç farklı gözle göstermesi. Birincisi çıplak TL fiyatı. İkincisi enflasyondan arındırılmış gerçek değer. Üçüncüsü de dolar karşılığı. Enflasyondan arındırınca 2025’teki “gerçek endeks” 181,7 çıkıyor; baz yıl 2017 = 100 kabul edilmiş. Bunun halk dili karşılığı şu: Fiyat artmış ama enflasyonu düşüp bakınca artış TL’de göründüğü kadar devasa değil; reel olarak yaklaşık %81,7 yukarıda. Yani “10’dan 195’e çıktı” kadar sert bir refah artışı yok.

Dolar tarafından bakınca tablo daha da netleşiyor. Dosyada “açıklama günündeki kur” esas alınmış ve 2017’de TMO fiyatı yaklaşık 2,86 USD/kg, 2025’te ise 4,79 USD/kg görünüyor. Yani dolar bazında artış var ama TL kadar sert değil; yaklaşık %68 civarı. Bunun düz Türkçesi şu: TL fiyatı çok yükselmiş, ama bunun önemli kısmı kur ve enflasyon yüzünden zaten erimiş. İhracat ve dış piyasa açısından bakıldığında asıl önemli gösterge bu dolar tarafı.

Yıllara bakınca da ilginç bir şey var: Her sene nominal artış olmuş ama her sene gerçek kazanç aynı güçte değil. Mesela dosyada 2021’de reel artışın negatife döndüğü görülüyor; yani fiyat TL olarak artsa da enflasyon daha hızlı yediği için gerçek anlamda geri düşüş var. 2023’te de benzer şekilde reel tarafta zayıflama var. Bu da şunu söylüyor: Üretici fiyat artışı gördü ama cebine kalan gerçek artış bazı yıllarda o kadar parlak değil.

Benim kısa kanaatim şu: Dosya, “fındık fiyatı arttı mı ? ” sorusuna evet diyor; ama “gerçekten ne kadar arttı?” sorusuna daha temkinli cevap veriyor. TL bazında artış çok sert, reel bazda orta-sert, dolar bazında ise daha ölçülü. Yani özet cümle şu olur: Fiyat yükselmiş ama görünenin tamamı gerçek kazanç değil; enflasyon ve kur büyük pay almış. TMO fiyat serisi TCMB TÜFE verileri

Bir küçük not da var: dosyada 2025 yıl sonu dolar kuru için resmi arşive erişim kısıtı nedeniyle yansıma/mirror bir kaynak kullanıldığı yazıyor. Yani genel hikâye doğru görünüyor ama özellikle 2025 yıl sonu kur tarafında çok resmi bir rapora dayalı son kontrol yapmak faydalı olur.