Fındığın alınteri Karadeniz’den, payı başka yerlere

Osman Çakmak

Türkiye 2023-2024 sezonunda yine fındıkla döviz kazandı. Karadeniz’in yamaçlarında, sisli sabahlarda, tırnak içinde toplanan fındıklar dünya pazarlarına ulaştı. Ancak ortaya çıkan ihracat verileriyle birlikte merkezi bütçeden illere düşen yatırım payları karşılaştırıldığında, adaletsiz bir tablo gözler önüne seriliyor.

İşte rakamlar:

• Trabzon: 83.099.900 kg ihracat – 673.816.721 $
• Giresun: 63.588.123 kg – 487.253.772 $
• Ordu: 28.427.777 kg – 213.702.994 $
• Düzce: 8.890.755 kg – 63.341.594 $
• İzmir: 7.063.758 kg – 56.634.550 $
• Samsun: 6.101.496 kg – 45.974.413 $
• Mersin: 4.969.214 kg – 36.628.914 $
• Sakarya: 3.576.439 kg – 24.809.103 $
• İstanbul: 93.024.857 kg – 109.070.094 $

Burada en dikkat çeken veri İstanbul’a ait. 93 milyon kg’lik ihracat ve 109 milyon dolarlık gelir, üretimden değil, şirket merkezlerinin orada olması sebebiyle yazılmış bir ihracat kaydı. Fındık dalından İstanbul Boğazı’nda değil, Ordu’da, Giresun’da, Trabzon’un dik yamaçlarında toplanıyor. Ama ihracatın vergi geliri, teşviki ve devlet nezdindeki itibarı İstanbul’un hanesine yazılıyor.

Bu durumun bir sonucu da yatırımlarda ortaya çıkıyor. Merkezi hükümetin yatırım bütçesi dağılımında İstanbul, Ankara, İzmir gibi şehirler her yıl ilk sıralarda. Oysa Karadeniz illeri, Türkiye’nin toplam fındık ihracatının bel kemiğini oluşturuyor. Sadece Trabzon, Giresun ve Ordu’nun sağladığı döviz geliri 1 milyar 374 milyon doları aşıyor.

Fındık üreticisi düşük taban fiyatla, artan maliyetlerle boğuşurken; ihracat geliri kâğıt üzerinde başka illere kaydırılıyor. Üstelik bu iller çoğu zaman tarıma değil, betona yatırım alıyor.

Devletin artık bu gerçeği görmesi gerekiyor:

Eğer üretim Anadolu’da, emek Karadeniz’deyse; destek de yatırımlar da buralara öncelikli olarak verilmelidir. İhracat rakamı nerede yüksekse, merkezi bütçeden aktarılan kaynak da o oranda olmalıdır. Yoksa bu sistem, “çalışan ezilir, kazanan seyir eder” mantığıyla devam eder.

Karadeniz alın terini döküyor. Ama devlet, bu alın terini değerli sayan bir sistem kurmak zorunda.